trongdong
text logo

Hợp tác công tư trong quản lý Di sản Văn hoá và Thiên nhiên Thế giới Quần thể danh thắng Tràng An

Tác giả bài viết: Phạm Sinh Khánh, Phó Giám đốc BQL Quần thể danh thắng Tràng An

Chủ nhật - 05/12/2021 22:05
Hợp tác công tư trong quản lý Di sản Văn hoá và Thiên nhiên Thế giới Quần thể danh thắng Tràng An
Nằm ở rìa phía Nam đồng bằng Châu thổ sông Hồng, cách Hà Nội chưa đầy 100 km, Quần thể danh thắng Tràng An, tỉnh Ninh Bình không chỉ là điển hình của một Di sản Thế giới hỗn hợp mà còn là điểm sáng trên bản đồ Du lịch Việt Nam và trên thế giới. Các chuyên gia, các nhà quản lý, nhà khoa học đánh giá Tràng An là sự kết hợp mẫu mực giữa các giá trị của vẻ đẹp cảnh quan tự nhiên và các giá trị văn hóa được bảo tồn và gìn giữ qua hàng ngàn năm lịch sử.

Danh hiệu Di sản thế giới đã tiếp cho chính quyền địa phương một công cụ, một lí do, một động lực mạnh mẽ trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị di sản, đồng thời cũng tạo tác động tích cực, mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế-xã hội theo hướng tăng trưởng xanh. Sau 7 năm kể từ thời điểm được ghi danh, công tác quản lý, khai thác, bảo tồn và phát huy các giá trị Quần thể danh thắng Tràng An luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ có hiệu quả từ các Bộ, ngành các chuyên gia, các nhà quản lý, các nhà khoa học trong nước và quốc tế, trong đó có vai trò hết sức quan trọng của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam. Các giá trị nổi bật toàn cầu, tính chân xác của di sản được tôn trọng và giữ gìn; nhận thức về vai trò và tầm quan trọng trong bảo vệ Di sản của chính quyền và người dân địa phương được nâng lên rõ rệt; các khu, điểm du lịch trong khu Di sản tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển du lịch Ninh Bình nói riêng và du lịch cả nước nói chung, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng cường giao lưu văn hóa, thu hút đầu tư, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập của người dân.

co do hoa lu pho to ninhmanhthang(1)

Mô hình hợp tác Công – Tư trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản nói chung

Với mục tiêu phát huy thế mạnh của cả khu vực công và tư trong phát triển kinh tế - xã hội, mô hình Hợp tác Công – Tư đã được các nước trên thế giới áp dụng, triển khai và ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều quốc gia tách hai chức năng: Quản lý di sản vẫn thuộc về Nhà nước; nhưng việc quản trị và khai thác thì giao cho doanh nghiệp. Công và Tư không phải là mô hình mới lạ. Trong lĩnh vực quản lý, bảo tồn và khai thác các giá trị của Di sản thế giới nới chung và các loại hình di sản khác, rất nhiều di sản thế giới khác đều đang vận hành theo mô hình này.

Hợp tác Công - Tư trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản hiểu một cách căn bản là sự bắt tay đồng thuận của nhà nước và doanh nghiệp để cùng nhau bảo vệ, đánh thức tiềm năng, thế mạnh của di sản. Hợp tác Công – Tư không chỉ đơn thuần là huy động nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực, nguồn lực văn hóa, xã hội, tài nguyên tự nhiên, kinh nghiệm quản trị, mà cao hơn là cùng nhau xây dựng chiến lực phát huy di sản gắn với bảo tồn một cách bền vững, lâu dài , có khản năng thích ứng và hướng tới tăng trưởng xanh. Người dân, doanh nghiệp vừa có trách nhiệm, vừa có quyền lợi rõ ràng, được hưởng lợi từ di sản. Từ đó, cộng đồng sẽ ý thức hơn về những gì mà tổ tiên, ông cha ta trao truyền lại.

Bằng mô hình Hợp tác Công - Tư, chúng ta có khả năng thu hút các nguồn lực, năng lực sáng tạo, chủ động của khu vực tư nhân, sự tham gia của các cộng đồng dân cư trong tạo lập, cải thiện kinh tế gắn với bảo tồn các giá trị di sản. Lợi thế của mô hình này là thúc đẩy sự sáng tạo, nâng cao ý thức trách nhiệm và lợi ích gắn bó của các bên, cải thiện trách nhiệm giải trình, sự minh bạch, giải quyết vấn đề quản lý khai thác kém hiệu quả, giúp phát triển du lịch di sản theo hướng bền vững.

 Những thuận lợi

Vai trò của các cơ quan quản lý Nhà nước được tăng cường, dựa trên một cơ sở hành lang pháp lý, cơ chế chính sách có sự đồng thuận cao của các doanh nghiệp và cộng đồng, định hướng cho việc quản lý, điều hành

Các giá trị văn hóa, tự nhiên nổi bật toàn cầu và các thuộc tính, cũng như mọi giá trị khác có mặt trong phạm vi Quần thể danh thắng Tràng An đều được bảo vệ toàn diện bằng khung pháp lý cấp tỉnh và cấp quốc gia. Sau sự kiện Tràng An được ghi danh vào Danh mục các Di sản thế giới, với sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương, với sự vào cuộc quyết liệt, quyết tâm chính trị cao của các Cấp, các Ngành; một loạt các các Nghị quyết, Quy định, chỉ đạo về công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản trên các phương diện: quản trị và quản lý di sản; việc bảo vệ di sản văn hóa và các tài nguyên khảo cổ học; bảo tồn đa dạng sinh học; bảo vệ môi trường, du lịch sinh thái và các hoạt động thương mại khác và phát triển kinh tế xã hội bền vững đã được các cơ quan Trung ương, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Ninh Bình xây dựng và ban hành nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước cho Di sản Văn hoá và Thiên nhiên Thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An.

Các nghị quyết, quy định đã tạo nền tảng công cụ quản lý, đảm bảo một cơ chế tư vấn hợp lý giữa các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương để tiếp cận một cách cân bằng giữa phát triển du lịch với quản lý di sản và bảo tồn thiên nhiên. Các nghị quyết, quy định đã được các cấp, các ngành các doanh nghiệp và cộng đồng tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc, thường xuyên báo cáo kết quả thực hiện, đánh giá các tồn tại, khó khăn, tham mưu các giải pháp để thực hiện đạt kết quả cao. Các quy định về quản lý, bảo vệ di sản thường xuyên được vận động, tuyên truyền tới người  tạo nên một cộng đồng dân cư có trách nhiệm.

Ban Quản lý Quần thể Danh thắng Tràng An luôn đồng hành cùng các nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân tham gia quản lý, khai thác, phát huy các giá trị của Di sản; có những hướng dẫn, đôn đốc kịp thời các công ty tư nhân tổ chức thực hiện việc kinh doanh dịch vụ du lịch theo đúng các quy định của pháp luật hiện hành, các quy định về quản lý, bảo tồn Di sản và hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn. Liên tục mở các lớp đào tạo, bồi dưỡng công tác bảo tồn di sản và nghiệp vụ kinh doanh, khai thác du lịch cho các doanh nghiệp và người dân; hỗ trợ công tác tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến du lịch, phát triển thị trường, đầu tư, tôn tạo khu, điểm du lịch và các nội dung khác có liên quan.

Việc khai thác hợp lý và bền vững các giá trị của di sản để phát triển du lịch cũng được xem là ưu tiên hàng đầu. Tập trung khai thác, phát triển các chương trình, sản phẩm du lịch, dịch vụ mới mang đậm các yếu tố văn hóa gắn với hình ảnh, thương hiệu di sản; ưu tiên các loại hình phát triển bền vững, các mô hình du lịch cộng đồng, có trách nhiệm với sự tham gia của cộng đồng.

Mô hình Công-Tư tại Tràng An đã thu hút được tiềm lực mạnh mẽ từ các doanh nghiệp địa phương:

Hiện nay có 4 doanh nghiệp vận hành công tác quản lý và kinh doanh du lịch tại 6 điểm tham quan chính của Quần thể danh thắng Tràng An theo mô hình đối tác Công – Tư. Người quản lý, điều hành các doanh nghiệp đều là con em quê hương Ninh Bình, họ tự nguyện tham gia bảo vệ Di sản, phát huy các giá trị của Di sản, cải thiện môi trường kinh tế, thúc đẩy và làm giàu các giá trị văn hóa, tự nhiên, xây dựng xã hội lành mạnh, góp phần phát triển kinh tế cũng như các hoạt động bảo tồn di sản văn hóa, thiên nhiên.

Trước khi Tràng An được công nhận danh hiệu di sản thế giới, các doanh nghiệp này luôn được hưởng các chính sách ưu đãi, chủ động đầu tư cơ sở vật chất, tu bổ, tôn tạo cảnh quan, gìn giữ môi trường, tổ chức các dịch vụ nghỉ dưỡng, tham quan du lịch theo dự án được phê duyệt và định hướng phát triển cử các cơ quan quản lý Nhà nước và thực hiện nghĩa vụ nộp thuế theo quy định. Các doanh nghiệp đều đã có kinh nghiệm trong vận hành du lịch.

Nhiệm vụ của các công ty, doanh nghiệp này là kinh doanh các loại hình dịch vụ du lịch và đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng có liên quan. Không chỉ vậy, có doanh nghiệp còn đứng ra tài trợ các dự án nghiên cứu khoa học, bảo tồn Di sản cùng với các nhà khoa học trong nước và quốc tế để tư vấn chiến lược liên quan tới phát triển, bảo tồn, đa dạng hóa các sản phẩm du lịch.

Doanh nghiệp chủ động điều hành các hoạt động du lịch, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch. Đối với bất kỳ các dự án phát triển mới, doanh nghiệp phải có trách nhiệm phải đề xuất và phải được sự đồng ý của các cơ quan cso thẩm quyền. Đông thời các doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm quản lý, bảo tồn các khu vực của mình dưới sự giám sát của Ban quản lý và các cơ quan có liên quan, đặc biệt là chính quyền các đại phương.

Cùng với Nhà nước và Doanh nghiệp, mô hình hợp tác Công – Tư sẽ không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu đi sự đồng hành, hưởng ứng tích cực của cộng đồng dân cư địa phương

Do được hưởng lợi rất rõ rệt từ việc trực tiếp tham gia làm du lịch, đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao, vậy nên, cộng đồng dân cư Tràng An hưởng ứng rất tích cực trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị di sản.

Theo khảo sát gần đây của Ban quản lý Quần thể danh thắng Tràng An, trước khi quần thể danh thắng Tràng An được công nhận là Di sản Thế giới, có tới hơn 70% người dân sinh sống dựa trên sinh kế canh tác nông nghiệp truyền thống, tuy nhiên con số này đã thay đổi sau khi Tràng An được ghi danh.  Hiện nay, số lao động trong khu vực Di sản làm công việc chèo đò tại các khu, điểm du lịch chiếm 67,4%; lao động làm nông nghiệp 12,6%; buôn bán, kinh doanh dịch vụ 6,8%; cán bộ, công chức, viên chức chiếm 2,6%; công nhân tại các khu công nghiệp 2,8%; dịch vụ, nhà hàng 2%; bảo vệ 2%; hướng dẫn viên du lịch tại điểm 0,8%; làm nghề thủ công truyền thống 0,2%, số còn lại làm các công việc khác hoặc làm nghề tự do.  Từ đó, chất lượng cuộc sống của người dân được nâng cao đáng kể. Người dân có cơ hội và điều kiện tốt hơn trong việc tiếp cận, sử dụng cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất, giáo dục, các nguồn lực xẫ hội và nguồn lực tự nhiên, nguồn lực xã hội; có kiến thức hiểu biết hơn về văn hóa, về ứng xử, đặc biệt có thể ứng phó tốt hơn với những thay đổi về môi trường, kinh tế xã hội, đặc biệt là ứng phó với đại dịch Covid 19.

Hàng năm, Ban quản lý đều tổ chức cho các bộ phận trong cộng đồng dân cư tham gia làm dịch vụ du lịch được đối thoại trực tiếp, tham gia đóng góp bổ sung, hoàn thiện các quy định; đồng thời nhắc lại những quy định để mọi người cùng nhau thực hiện tốt, nêu lên những khó khăn vướng mắc trong quá trình phục vụ khách để tìm hướng giải quyết, khắc phục. Các cuộc đối thoại là cơ hội để người dân và nhà quản lý được gần gũi hơn, hai bên cùng lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhau, tìm ra hướng giải quyết, vì một mục tiêu chung là thu hút được ngày một nhiều khách du lịch tới tham mà vẫn gìn giữ, bảo tồn được các giá trị của di sản. Cộng đồng dân cư được tham gia vào việc hoạch định các cơ chế, chính sách, tham gia quản lý di sản, hưởng lợi từ di sản, từ đó hình thành được sự cân bằng giữa bảo tồn và đảm bảo sinh kế người dân, tiến tới xây dựng cộng đồng trở thành “trung tâm” trong công tác bảo vệ di sản.

Một số khó khăn, hạn chế

Tuy bước đầu đã đem lại những thành công và hiệu quả nhưng mô hình quản lý hợp tác Công – Tư vẫn còn khá mới trong lĩnh vực quản lý và khai thác các giá trị của di sản nên thực tiễn không tránh được hệ thống một số quy định của pháp luật có liên quan còn chưa hoàn thiện, đồng bộ; đôi khi còn chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống các quy định, chính sách quản lý di sản; do đó việc triển khai còn gặp phải vướng mắc, khó khăn.

Quan trọng nhất trong mô hình “Hợp tác công – tư” là quy chế phối hợp giữa các bên, trách nhiệm của các bên. Các đơn vị khai thác cần phải tuân thủ chặt chẽ các quy định, chính sách pháp luật trong gìn giữ, bảo vệ Di sản. Còn Nhà nước thì phải thường xuyên xây dựng, hoàn thiện quy chế, quy định cùng với công tác thanh tra, kiểm tra, định hướng cho các doanh nghiệp khai thác, phát huy giá trị di sản một cách bền vững nhất. Tuy nhiên, vẫn còn một số doanh nghiệp và người dân đặt nhiều mục đích phát triển kinh tế cao hơn so với bảo tồn, các hành vi vi phạm các quy định về quản lý, bảo tồn Di sản như: sử dụng đất đai, các hoạt động xây dựng, kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch, sử dụng tài nguyên du lịch trong khu Di sản có vi phạm kéo dài nhưng chưa thể xử lý triệt để.

Cũng cần có sự thúc đẩy hơn nữa trong công tác đào tạo chất lượng nguồn nhân lực ở khối nhà nước, khối tư nhân, xây dựng được một cộng đồng trách nhiệm, nhiệt tình ủng hộ. Tràng An là Khu di sản thế giới mới được công nhận, Ban Quản lý Tràng An cũng được xem là một Ban quản lý di sản “trẻ”, những thiếu sót kinh nghiệm trong bảo tồn và quản lý di sản là không thể tránh khỏi. Nhân lực Ban quản lý hiện vẫn còn thiếu một số lĩnh vực như GIS, cơ sở dữ liệu, cơ sở dữ liệu, đánh giá tác động di sản .

Ý nghĩa của mô hình Quản lý Hợp tác Công-Tư với Quần thể Danh thắng Tràng An

Chính quyền định hướng, ban hành các quy chế, chính sách và đồng hành cùng doanh nghiệp; doanh nghiệp đầu tư, tôn tạo, tu bổ di tích, cơ sở hạ tầng, tài trợ các dự án nghiên cứu khoa học, phát triển các sản phẩm du lịch; còn người dân địa phương có thêm sinh kế, vừa tham gia làm du lịch, vừa bảo vệ môi trường cảnh quan, người dân sống trong di sản, bảo vệ di sản và hưởng lợi từ di sản.

Trong suốt thời gian qua, ba trụ cột trên đã góp phần hình thành khu du lịch có trách nhiệm tại Tràng An – Ninh Bình, tác động tích cực đến phát triển du lịch và việc xây dựng hình ảnh, thương hiệu du lịch Ninh Bình trên trường quốc tế. Điều đó góp phần cho tỉnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng du lịch, dịch vụ; giảm tỷ trọng nông nghiệp xuống mức thấp nhất; tạo việc làm từ du lịch và nâng cao thu nhập cho người dân trong vùng.

Năm 2019, lượng khách đến Ninh Bình đạt 7,65 triệu lượt, doanh thu đạt trên 3.600 tỷ đồng. Tăng trưởng du lịch đã kích thích sự phát triển mạnh mẽ của các dịch vụ du lịch, đặc biệt các doanh nghiệp quy mô nhỏ như công ty cung cấp tour du lịch, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, trong đó có cả nhiều mô hình lưu trú nhà dân. Điều này đã góp phần cải thiện đáng kể thu nhập của người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

1534210066 903 trang an 2

Giải pháp trong thời gian tới

- Bám sát sự chỉ đạo của Đảng và sự điều hành của chính quyền từ tỉnh đến cơ sở, triển khai nghiêm túc và đồng bộ các quy định về quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của Di sản từ trung ương đến địa phương;

- Xây dựng chiến lược ứng phó và thích ứng chủ động với những diễn biến của đại dịch covid 19, đặc biệt là các cơ chế đặc thù hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân ổn định sản xuất kinh doanh trong trạng thái bình thường mới. 

- Xuất phát từ thực tế quản lý của địa phương, chủ động tham mưu ban hành các chỉ thị, nghị quyết, quy chế, đề án, kế hoạch, các văn bản quản lý Di sản gắn với phát triển du lịch có sự tham vẫn của chính quyền và cộng đồng địa phương, tạo sự cân bằng giữa bảo tồn Di sản và khai thác du lịch;

- Tranh thủ sự giúp đỡ của Chính phủ, các bộ, ngành ở Trung ương, tham vấn các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế trong việc điều chỉnh, lập và triển khai các dự án tu bổ, tôn tạo di tích, đầu tư hạ tầng du lịch, nghiên cứu khoa học và xúc tiến, quảng bá Di sản;

- Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý Di sản ngày càng chuyên nghiệp, chủ động học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích lũy kinh nghiệm quản lý Di sản trong và ngoài nước.

- Xây dựng cộng đồng dân cư sinh sống trong khu Di sản là trung tâm trong công tác bảo tồn Di sản, biến họ thành “tai, mắt” trong công tác quản lý Di sản để Di sản phải “sống” cùng với sinh kế của cộng đồng địa phương;

- Xây dựng cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp và Nhà nước, đề cao vai trò trung tâm của doanh nghiệp, đồng hành cùng doanh nghiệp, hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, để họ không chỉ là doanh nghiệp “khai thác” mà còn là doanh nghiệp “bảo tồn”, thực hiện bảo tồn để phát triển.

Di sản là báu vật mà thiên nhiên ban tặng cho mỗi quốc gia, là sự kết tinh văn minh, văn hóa từ đời này sang đời khác. Tuy nhiên, một di sản sẽ chỉ phát huy hết giá trị khi nó chạm tới được với mọi người dân (đó là Di sản sống), đem lại giá trị tinh thần, gắn kết xã hội, tạo sinh kế và tất cả đều cảm nhận được giá trị của di sản. Quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản không thể chỉ dựa vào Nhà nước, mà việc thu hút người dân, doanh nghiệp tham gia vào công cuộc lâu dài này cần được xác định như một xu hướng tất yếu. Chúng ta biết rằng, sự tham gia, hỗ trợ nếu được thực hiện tốt, có hiệu quả, mang lại những lợi ích nhất định đối với đất nước thì sẽ truyền cảm hứng cho những người khác có hoạt động tương tự, sẽ có tính lan tỏa rộng rãi. Cần nhân rộng hơn nữa và tiếp tục có thêm các chính sách, cơ chế đặc thù để tạo động lực, thu hút nhiều hơn các nguồn lực trong xã hội, để cùng nhau bảo tồn và phát huy các giá trị di sản theo hướng cân bằng, bền vững.


 

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây