MỘT VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT BIỂN VIỆT NAM

Với thực trạng về mô hình tổ chức, biên chế, mối quan hệ về lãnh đạo chỉ huy và cơ sở vật chất bảo đảm như trên, thật khó hình dung hết những khó khăn, bất cập của lực lượng Cảnh sát biển thời kỳ đó. Song, với tinh thần tích cực, chủ động, dám nghĩ, dám làm, những người lính tiên phong xây dựng lực lượng CSB đã đồng lòng, chung sức để vượt qua khó khăn, hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Bước ngoặt mang tính quyết định cho sự phát triển của lực lượng Cảnh sát biển là vào năm 2002, khi Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 677/2002/QĐ-TTg phê duyệt dự án xây dựng Lực lượng Cảnh sát biển giai đoạn 2001 - 2010, đồng thời Bộ Quốc phòng quyết định điều chuyển các vùng Cảnh sát biển từ các vùng Hải quân về trực thuộc Cục CSB. Có thể khẳng định dự án xây dựng Cảnh sát biển chính là xương sống bảo đảm cho xây dựng phát triển lực lượng CSB một cách toàn diện, đúng hướng và vững chắc. Đặc biệt sau khi có quyết định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng điều chuyển Cục Cảnh sát biển từ Quân chủng Hải quân về trực thuộc BQP, lực lượng Cảnh sát biển đã có sự phát triển vượt bậc cả về chiều rộng và chiều sâu. Những năm sau đó, được sự quan tâm, chăm lo của Đảng và Nhà nước; sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Quân ủy TW, Bộ Quốc phòng, lực lượng CSB VN tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ cả về chính trị tư tưởng cũng như năng lực, tổ chức. Vai trò và hiệu quả quản lý nhà nước trên biển của CSB ngày càng được hoàn thiện và nâng cao; Không chỉ bảo vệ toàn vẹn chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc mà còn giữ vững an ninh trật tự, an toàn hàng hải, trấn áp và đấu tranh có hiệu quả với các loại vi phạm, tội phạm trên các vùng biển, góp phần tích cực vào công tác tìm kiếm cứu nạn, đối ngoại quốc phòng, tăng cường hợp tác quốc tế, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển kinh tế của đất nước.
Đến năm 2008, Cục Cảnh sát biển được chuyển về trực thuộc Bộ Quốc phòng và đồng thời các Vùng cảnh sát biển được chuyển về trực thuộc Cục.

Năm 2013, Cục cảnh sát biển đổi tên thành Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển theo Nghị định số 96/2013/NĐ-CP, ngày 27 tháng 08 năm 2013 của Chính phủ. Có con dấu hình quốc huy, là cơ quan mang danh nghĩa trực thuộc Chính phủ Việt Nam. Cảnh sát biển Việt Nam có ngân sách riêng của Nhà nước, có cảnh hiệu, cảnh phục riêng do Chính phủ quy định. Ngày 10 tháng 9 năm 2014, các Vùng cảnh sát biển được đổi tên thành Bộ tư lệnh Vùng cảnh sát biển theo quyết định của Bộ trưởng Quốc phòng.

Với chức năng, nhiệm vụ được giao, cảnh sát biển đã luôn phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng, làm tốt công tác tham mưu giúp Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đề ra chủ trương, đối sách xử lý linh hoạt, hiệu quả các tình huống trên biển, không để bị động, bất ngờ; khôn khéo, kiên quyết, kiên trì, đấu tranh với các hoạt động của tàu nước ngoài vi phạm chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia. Đồng thời, chuẩn bị sẵn sàng lực lượng và phương tiện, tăng cường tuần tra, kiểm soát, đấu tranh ngăn chặn các hoạt động tội phạm trên biển, làm tốt công tác tìm kiếm, cứu nạn.

Xây dựng và phát triển lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam

Từ nhận thức sâu sắc về vị trí chiến lược của biển đảo và tình hình phức tạp trên hướng biển, Bộ tư lệnh Cảnh sát biển đã thường xuyên kiện toàn, củng cố, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, từng bước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trước mắt và lâu dài của Lực lượng. Hằng năm, Đảng ủy Cảnh sát biển Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, rà soát lại tổ chức biên chế của toàn Lực lượng, tham mưu đề xuất cấp có thẩm quyền quyết định điều chỉnh, sắp sếp, tổ chức lại cho phù hợp theo từng giai đoạn; chú trọng công tác đào tạo, huấn luyện, bồi dưỡng tại chỗ; kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện với tổ chức thực hiện nhiệm vụ và thực thi pháp luật trên biển; chủ động phát hiện, tạo nguồn, cử cán bộ đi đào tạo tại các trường trong và ngoài quân đội nhằm bảo đảm cho công tác thực hiện nhiệm vụ thực thi pháp luật. Bên cạnh đó, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân; trong mọi trường hợp, mọi hoàn cảnh đều dũng cảm, kiên quyết, kiên trì, trách nhiệm, quyết tâm nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Đặc biệt là sau khi Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2048/QĐ-TTg ngày 12-11-2014 phê duyệt Đề án “Xây dựng LLCSB đến năm 2020 và những năm tiếp theo”. Mục tiêu của Đề án là xây dựng LLCSB Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, tổ chức biên chế hợp lý, tinh gọn, trang bị đồng bộ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, thực thi pháp luật trên biển và hợp tác quốc tế; làm cơ sở xây dựng hoàn chỉnh LLCSB trong những năm tiếp theo để Lực lượng đủ sức và đủ tầm gánh vác chức năng, nhiệm vụ nặng nề mà Tổ quốc và Nhân dân giao phó.
Đến nay, trình độ của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển đã được nâng lên về mọi mặt; đội ngũ cán bộ, nhân viên thực thi pháp luật có trình độ chuyên môn nghiệp vụ giỏi, nắm vững pháp luật, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức, lối sống trong sáng, luôn quyết tâm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn và đảm bảo việc chấp hành pháp luật trên biển. Điều này thể hiện rõ nét trong kết quả công tác thực thi pháp luật năm sau luôn cao hơn năm trước; các vụ án, vụ việc Lực lượng Cảnh sát biển đã xử lý luôn nghiêm minh, đúng pháp luật, không có việc bị khiếu kiện, khiếu nại sau khi xử lý.

Một số kết quả đạt được

Trải qua gần 23 năm xây dựng, phát triển và trưởng thành của lực lượng CSB là quá trình tự rèn luyện phấn đấu vươn lên, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, trung thành tuyệt đối với Đảng, Nhà nước, nhân dân; tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới của Đảng và từng bước hoàn thiện về chính trị, nghiệp vụ pháp luật, phát triển lực lượng, phương tiện trang bị kỹ thuật để xây dựng cảnh sát biển Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. 

Trong 5 năm qua, Bộ tư lệnh cảnh sát biển đã chỉ đạo các đơn vị tổ chức cứu nạn được 142 vụ, đã cứu được 1.189 người, 74 phương tiện; đón 660 ngư dân từ đảo về đất liền trong điều kiện thời tiết phức tạp, để lại tình cảm tốt đẹp về hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ-người chiến sĩ cảnh sát biển trong lòng nhân dân. Lực lượng đã tổ chức triển khai 1.650 lượt tàu, xuồng làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm tra, kiểm soát; sử dụng 30 lượt tàu thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và hoạt động kinh tế biển; phát hiện, tuyên truyền, xua đuổi gần 6.200 lượt tàu cá nước ngoài và 20 lượt tàu khác vi phạm ra khỏi vùng biển Việt Nam; ghi số hiệu lập biên bản, phóng thích hơn 4.000 lượt tàu vi phạm. Các đơn vị đã chủ động đấu tranh hiệu quả với các loại tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật trên biển, phát hiện, bắt giữ, xử phạt vi phạm hành chính và xử lý tang vật trị giá gần 1.000 tỷ đồng, sung vào ngân sách nhà nước. 

Tính riêng năm 2020, lực lượng Cảnh sát biển đã phát hiện, yêu cầu hàng trăm lượt tàu nước ngoài vi phạm ra khỏi vùng biển Việt Nam; phát hiện, điều tra, xử lý nhiều vụ buôn lậu, gian lận thương mại, tội phạm ma túy với quy mô lớn có tổ chức, có yếu tố nước ngoài, giữ vững an ninh, trật tự, an toàn trên biển. Cụ thể lực lượng cảnh sát biển Việt Nam năm 2020 đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 667 vụ/753 đối tượng. Trong đó, xử phạt vi phạm hành chính 483 vụ/499 đối tượng, hình sự 94 vụ/105 đối tượng; bàn giao cho các lực lượng chức năng xử lý 90 vụ/149 đối tượng. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính và giá trị tang vật xử lý, bàn giao cho các lực lượng ước tính khoảng 350 tỷ đồng.

Công tác tuyên truyền Cảnh sát biển trong năm 2020 cũng đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ. Lực lượng cảnh sát biển Việt Nam đã trực tiếp tổ chức tuyên truyền cho gần 7.000 lượt ngư dân trên các địa bàn các tỉnh ven biển; hơn 5.000 ngư dân/hơn 1.300 tàu cá đang đánh bắt trên các vùng biển nhất là khu vực giáp ranh Việt NamMalaysia, Việt Nam-Indonesia, Việt Nam-Thái Lan chấp hành nghiêm Luật Thủy sản, các quy định về chống khai thác IUU, không vi phạm sang vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép. 
Hiện nay, vấn đề xây dựng, phát triển kinh tế biển gắn với củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trên hướng biển luôn là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta.

Trong bản dự thảo báo cáo chính trị trình Đại hội XIII của Đảng cũng nêu rõ: “Thực hiện tốt Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, kết hợp chặt chẽ với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biển, đảo, tài nguyên, môi trường biển; phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao đời sống nhân dân vùng biển, đảo. Tổ chức tốt việc xây dựng và quản lý thống nhất quy hoạch không gian biển quốc gia, hoàn thiện cơ chế quản lý tổng hợp và chuyên ngành về biển, đảo. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật trên biển, bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc. Đẩy mạnh phát triển và nâng cao hiệu quả các ngành kinh tế biển”.

Những năm qua, tình hình thế giới, khu vực, nhất là tình hình Biển Đông diễn biến phức tạp, khó lường, xuất hiện nhiều tình huống mới về các vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống như vi phạm chủ quyền biển, đảo, các hoạt động tội phạm, buôn lậu, gian lận thương mại, mất an toàn hàng hải, ô nhiễm môi trường biển ngày càng có chiều hướng gia tăng, xuất hiện nhiều vi phạm có yếu tố nước ngoài, có tổ chức chặt chẽ. Trước tình hình đó, việc xây dựng và phát triển Lực lượng Cảnh sát biển thành lực lượng chuyên trách, nòng cốt để thực thi pháp luật và đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo trên các vùng biển và thềm lục địa của Việt Nam là một yêu cầu cấp thiết, chính đáng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.